Miliony utopione w rzece – Mławka wróci do pierwotnego stanu?

Gdy w grudniu 2010 roku na teren Doliny Rzeki Wkry i Mławki wjechały ciężkie sprzęty,  nikt nie spodziewał się, że może to być początek wielu problemów. W tym właśnie czasie Wojewódzki Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych za pieniądze unijne rozpoczął tu nową inwestycję, która miała “ucywilizować” rzekę Mławkę, by jej wody nie zalewały rolnikom pól uprawnych.

- Celem była poprawa warunków gospodarzenia użytków zielonych w dolinie rzeki Mławki, tam następowało systematyczne pogorszenie warunków użytkowania tych terenów, z uwagi na naturalny proces zarastania, zamulania dna rzeki Mławki. Następowały również rozmycia brzegów, czyli woda wkraczała na fragmenty działek należących do rolników, co powodowało konkretne wymierne szkody – mówił Zbigniew Kalman z Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych, inspektorat w Mławie.

Rolnicy kontra natura

Gdy okoliczni rolnicy narzekali na zniszczone plony, przyroda bujnie rozwijała faunę i florę w Dolinie Rzeki Wkry i Mławki, objętej statusem obszaru chronionego “Natura 2000″, dając schronienie rzadkim gatunkom ptaków i płazów.  Ten stan rzeczy postanowił zmienić Wojewódzki Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych w Warszawie, który w maju 2008 roku uzyskał decyzję środowiskową od wójta gm. Lipowiec,  a pod koniec roku pozwolenie na budowę. I tak pod koniec 2010 roku na teren Doliny Rzeki Mławki wjechały koparki. Cel był jeden: udrożnić koryto rzeki, tak, by wody Mławki przestały niepokoić okolicznych gospodarzy. Natura zadrżała. Ciężki sprzęt i ciągła obecność ludzi w okresie lęgowym ptaków wypłoszyły i zniszczyły siedliska zwierzyny, która z upodobaniem zamieszkiwała te urokliwe tereny. Wśród niej znajdowały się rzadkie, chronione gatunki ptaków i gadów, takie jak kulik wielki, bielik, derkacz, kropiatka czy rzekotka drzewna.

- W momencie, kiedy rozpoczęły się prace w Dolinie Rzeki Wkry i Mławki, nastąpiło zubożenie gatunków. Maszyny rozjechały środowisko, w którym występuje derkacz, kulik wielki, kropiatka, rzekotka drzewna i z tego powodu zgłosiliśmy tę szkodę do RDOŚ do Warszawy. Monitorujemy ten obszar od poand 20 lat, więc mamy dosyć duże pojęcie o gatunkach ptaków, które tutaj występują no i ewidentnie niestety gatunki zniknęły – mówi Krzysztof Antczak z  Mazowiecko – Świętokrzyskiego Towarzystwa Ornitologicznego, opiekun ostoi.

Naprawią naprawione?

Na wniosek towarzystwa Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska 30 listopada 2011 roku wszczął postępowanie w tej sprawie, a zakończył je 7 maja 2012 roku, nakładając na Wojewódzki Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych w Warszawie obowiązek naprawienia szkód, polegający na “stałym podniesieniu wód rzeki Mławki o średnio 30 cm poprzez odpowiednie spiętrzenie na istniejących jazach”, po drugie “corocznym spiętrzaniu poziomu wód (w okresie lęgowym ptaków – przyp. red.), które spowodują powstanie rozlewisk o rozmiarach średnio większych niż przed przystąpieniem do robót”.  Przeprowadzone prace naprawcze mają w szybkim tempie doprowadzić do przywrócenia gatunków na tym terenie, w czym pomoże odtworzenie okresowo występujących lokalnych podtopień.  Termin wykonania prac naprawczych wyznaczono do 15 marca 2013 roku.

Prace przeprowadzono w sposób agresywny i drastyczny

Swoją decyzję Dyrektor RDOŚ uzasadniała faktem pogorszenia możliwości rozmnażania chronionych gatunków ptaków i w konsekwencji zmniejszenia ich populacji lęgowej zarówno w skali ostoi jak i całego kraju. W wyniku przeprowadzonych prac na tym terenie doprowadzono do zniknięcia kilkudziesięciu par ptaków chronionych, w tym kulika wielkiego, derkacza, kropiatki, bielika, żurawia, błotniaka, podróżniczka i zimorodka.

- Ze względu na brak systematycznych, bieżących prac konserwacyjnych koryto rzeki ulegało stopniowemu procesowi renaturalizacji (…), co miało  w konsekwencji korzystny wpływ na występujące tam gatunki roślin i zwierząt. Ze względu na przyrodniczy efekt powstały na skutek zaniedbań w bieżącej konserwacji (…) , przedmiotowe prace zostały przeprowadzone w sposób agresywny i drastyczny względem środowiska przyrodniczego – podkreślił w decyzji Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska Aleksandra Atłowska.

Ornitolodzy nie są z tej decyzji do końca zadowoleni.

- Co to za kara? Przywrócenie stanu wód do stanu pierwotnego? Przecież brzegi są zniszczone, samo rozlewanie wód nie pomoże, by odtworzyć środowisko naturalne. Tam zostały zniszczone brzegi, wycięte drzewa. Odtworzenie tego wymaga kilkunastu lat – mówi Krzysztof Antczak i zapowiada, że jego towarzystwo będzie składać odwołanie od tej decyzji. – Będziemy domagać się zradykalizowania tej kary – dodaje.

To nie koniec: Mogą zapłacić kilka milionów kary

Naprawiają naprawione, chciałoby się powiedzieć na koniec  tej sprawy. Ale najgorsze jest to, że wydane w postaci kilku milionów złotych pieniądze publiczne zdają się na nic. Bo teraz trzeba odtworzyć środowisko, które wcześniej chcieli naprawić melioranci. A zatem rolnikom znów zostaną zalane pola i ponownie nie będą mieli do kogo zgłosić się po odszkodowania za nieużytki spowodowane podtopieniami upraw. Z drugiej zaś strony, skoro rolnicy odczuwają tak duże straty, czemu nie wywłaszczyć części tych ziem i zostawić naturę w spokoju?

Jest jeszcze jeden aspekt, być może nawet gorszy od decyzji RDOŚ. Otóż jak stwierdził RDOŚ inwestor nie posiadał ważnej decyzji środowiskowej, a co za tym idzie ważnego pozwolenia na budowę. Gdyby komisja europejska uznała, że pieniądze z dotacji zostały wydane niezgodnie z ich przeznaczeniem, inwestor musiałby zwrócić Unii Europejskiej wielomilionową dotację wraz z odsetkami. A to byłby potężny cios zarówno dla administracji państwowej jak i zdrowego rozsądku.